Van regenschild tot paraplu: het bijzondere verhaal achter het woord

De vreemde reis van een gewoon woord

In veel talen lijkt paraplu op elkaar, maar het woord kent een heel eigen oorsprong. Paraplu komt uit het Frans. Het Franse woord ‘parapluie’ betekent letterlijk ‘tegen de regen’. Dit is een combinatie van ‘para’ (tegenhouden of beschermen) en ‘pluie’ (regen). Je zou kunnen zeggen dat de paraplu een beschermer tegen nattigheid is, precies zoals we hem nu begrijpen. De Nederlandse taal heeft het Franse woord bijna helemaal overgenomen. In veel andere landen klinkt het woord ook bijna hetzelfde. Zo lijkt het Engelse ‘umbrella’ dan weer op het Latijnse ‘umbra’, wat schaduw betekent. In de tijd dat mensen vooral een bescherming zochten tegen de zon, was schaduw namelijk belangrijker dan bescherming tegen regen.

Van zonnescherm tot regenvanger

De paraplu kennen we nu vooral als bescherming bij een stortbui, maar dat was niet altijd zo. Oorspronkelijk werd het voorwerp gebruikt om je te beschermen tegen de felle zon. In oude culturen vonden mensen het belangrijk om bleek te blijven bij warm weer, vooral bij koningen en koninginnen. Daarom droegen bedienden een grote parasol mee om schaduw te bieden. Pas later, toen het gebruik van het voorwerp zich verspreidde naar noordelijke landen waar regen vaker voorkomt, ontstond de paraplu zoals wij die nu kennen. Het verschil tussen een parasol en een paraplu zit hem in het materiaal; een parasol houdt de zon tegen, een paraplu is waterdicht en beschermt tegen regen. In het dagelijkse leven zien we vooral de regenvorm, maar vroeger was het juist een teken van luxe om altijd je zonnescherm bij je te hebben.

Het dagelijks leven met de paraplu

Tegenwoordig is de paraplu zo normaal geworden dat bijna iedereen er wel een in huis heeft. Of je nu op de fiets zit, loopt of in de bus staat te wachten, een paraplu komt altijd van pas. Ook op straat kom je allerlei soorten en kleuren tegen. Grote, kleine, felle of eenvoudige: iedereen kent het voorwerp. Het is interessant om te zien dat het gebruik in verschillende landen vrijwel hetzelfde is gebleven. In Nederland pakt bijna iedereen bij regen het beschermende scherm erbij. Zelfs kinderen weten al snel waarvoor dit bijzondere voorwerp bedoeld is. Opvallend is dat de paraplu vaak ook als modeaccessoire gebruikt wordt. Op oude schilderijen zie je mensen al met kleurrijke parasols en nu kiezen vooral jonge mensen soms expres een opvallend design. Zo is dit eenvoudige hulpmiddel langzaam meer geworden dan alleen een regenvanger, het hoort echt bij het stadsbeeld van nu.

Paraplu’s in de taal en cultuur wereldwijd

Wereldwijd wordt de paraplu herkend en gewaardeerd. In sommige talen heeft men het originele woord behouden, in andere talen is een eigen variant ontstaan. Toch blijft het doel altijd hetzelfde: je droog houden. Veel mensen staan er niet bij stil dat dit dagelijkse gebruiksvoorwerp in de loop van de jaren tot een algemeen symbool voor bescherming is geworden. Er zijn ook grappige uitdrukkingen ontstaan, zoals ‘onder de paraplu werken’, wat betekent samenwerken met bescherming van een groep of organisatie. In de modewereld gebruikt men paraplu’s zelfs regelmatig als opvallend detail op kleding of tijdens shows. Muzikanten, filmmakers en schrijvers laten het regenscherm vaak terugkomen in hun verhalen. Je kunt dus rustig zeggen dat de paraplu wereldwijd een vaste plek in taal en cultuur heeft gekregen.

Meest gestelde vragen over de herkomst van het woord paraplu

• Uit welk land komt het woord paraplu oorspronkelijk?

  Het woord paraplu komt uit het Frans. De Fransen gebruikten het woord ‘parapluie’ voor een regenbeschermer.

• Wat betekent het Franse woord ‘parapluie’ precies?

  Het Franse woord ‘parapluie’ betekent letterlijk ‘tegen de regen’. Het is samengesteld uit ‘para’ (tegenhouden) en ‘pluie’ (regen).

• Werd de paraplu altijd al gebruikt tegen de regen?

  De paraplu werd vroeger vooral gebruikt als bescherming tegen de zon. Pas later werd het algemeen in gebruik als regenscherm.

• Zijn er andere woorden voor paraplu in het Nederlands?

  Het voorwerp wordt in het Nederlands vooral als paraplu aangeduid. Soms zegt men ook regenscherm, maar dat is minder vaak te horen.

• Komt het idee van een paraplu overal ter wereld voor?

  Het idee van een scherm tegen regen of zon bestaat in veel culturen. In veel landen lijkt de naam op het Franse of het Engelse woord.